Te cząsteczki wnikają do pęcherzyków płucnych, wywołując nieodwracalną fibrozę.
Krzemica prowadzi do nieodwracalnego zwłóknienia płuc, które jest bardzo uciążliwe. Nie istnieje leczenie przyczynowe: jedynie profilaktyka (zaprzestanie narażenia, ochrona) może ograniczyć rozwój choroby.
Informacja: Wdychana krystaliczna krzemionka (kwarc, krystobalit) jest klasyfikowana jako substancja rakotwórcza dla ludzi (CIRC Grupa 1).
Sommaire
Narażenie na ryzyko u kamieniarza
Kamieniarze często pracują z kamieniem naturalnym (granit, marmur, piaskowiec…) lub sztucznym. Podczas cięcia, szlifowania lub mielenia pył krzemionkowy uwalnia się do powietrza.
Bez odpowiednich zabezpieczeń te drobne pyły są wdychane i gromadzą się w płucach. Stopień zagrożenia zależy od obrabianego materiału: na przykład kamień rekonstruowany (sztuczny) może zawierać do 95% krystalicznej krzemionki.
Operacje ryzykowne: cięcie bloków kamiennych (cięcie, odcinanie), szlifowanie/polerowanie powierzchni, rozbiórka lub wydobycie skał, rzeźbienie itp.
Zawartość krzemionki w niektórych materiałach
| Materiał | Krystaliczna krzemionka (%) |
| Kwarcyt | > 95% |
| Piaskowiec (kamień piaskowy) | > 90% |
| Kamienie rekonstruowane (sztuczne) | do 95% |
| Granit | do 30% |
Ta wysoka zawartość wyjaśnia, dlaczego kamieniarze są narażeni na wysokie ryzyko: nawet krótkotrwałe narażenie może wystarczyć do wywołania choroby.
Objawy i powikłania krzemicy u kamieniarzy
Krzemica rozwija się powoli. Jej pierwszymi objawami są przewlekły suchy kaszel i duszność wysiłkowa, które często pojawiają się po kilku latach narażenia.
Rozpoznanie jest radiologiczne: obserwuje się guzki płucne (zacienienia) przeważające w szczytach płuc.
Niestety, objawy pojawiają się późno, co często opóźnia wykrycie. Postęp choroby trwa nawet po zaprzestaniu narażenia, prowadząc do niewydolności oddechowej i serca.
Częste powikłania
Gruźlica płuc (uważana za główne powikłanie), przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) i rozedma płuc, a także wysokie ryzyko raka oskrzelowo-płucnego (krzemionka jest potwierdzonym czynnikiem rakotwórczym).
W jednym z badań, na 35 obserwowanych kamieniarzy, u 28 stwierdzono już krzemicę (80%) po zaledwie ~2 latach narażenia w niepewnym warsztacie. Podkreśla to, jak szybko może wystąpić choroba w przypadku braku ochrony.
Tragiczny przypadek związany z kamieniem sztucznym
Niedawny przypadek ilustruje zagrożenia: w 2024 roku polski kamieniarz w wieku 48 lat, pracujący w Wielkiej Brytanii, zmarł na chorobę płuc („krzemica spowodowana kamieniem sztucznym”) po pocięciu blatów roboczych z kamienia rekonstruowanego.
Jego rodzina i stowarzyszenia podkreśliły, że jego śmierć była całkowicie do uniknięcia i mają nadzieję, że posłuży jako sygnał alarmowy dla przemysłu i władz (w celu poprawy warunków pracy).
Ten przypadek przypomina, że rosnąca popularność kamieni sztucznych (bardzo bogatych w krzemionkę) zwielokrotnia ryzyko dla kamieniarzy, jeśli nie podejmie się żadnych działań w celu ich ochrony.
Zapobieganie i ochrona
Zapobieganie wdychaniu pyłu krzemionkowego jest niezbędne. Noszenie ochrony dróg oddechowych (maska P2/FFP2 lub P3) jest obowiązkowe w obecności pyłu kamiennego.
ANSES zaleca uogólnienie pracy na mokro (zraszanie) i wprowadzenie wychwytywania u źródła (odsysanie miejscowe) w celu zmniejszenia ilości pyłu wdychanego. Należy również zadbać o dobrą wentylację warsztatu (np. kabiny wentylowane, odpylacze). Wreszcie, szkolenia i podnoszenie świadomości są niezbędne: jak podkreśla OPPBTP, pracownicy muszą zrozumieć, że pył krzemionkowy jest bezwonny i ma opóźnione działanie, oraz przyjąć odpowiednie środki ostrożności.
Kluczowe środki
Cięcie/szlifowanie z regularnym zraszaniem, instalowanie odkurzaczy lub odpylaczy u źródła, systematyczne noszenie odpowiedniej maski filtrującej, czyszczenie warsztatu przez odkurzanie (bez zamiatania na sucho) i przeprowadzanie regularnej kontroli technicznej sprzętu (filtry, silniki).
Połączenie tych środków (zbiorowych i indywidualnych) znacznie ogranicza narażenie. Zalecana jest również coroczna kontrola lekarska (badania pneumologiczne, zdjęcia rentgenowskie, spirometria) dla narażonych rzemieślników, w celu wczesnego wykrycia ewentualnych uszkodzeń.
Uznanie regulacyjne
We Francji krzemica zawodowa jest uznawana: znajduje się w tabeli nr 25 chorób zawodowych „schorzenia wynikające z wdychania pyłów mineralnych zawierających krzemionkę krystaliczną”. W przypadku zdiagnozowania u narażonego kamieniarza, może zostać zgłoszona jako choroba zawodowa, dając prawo do opieki i odszkodowania (renta, ubezpieczenie, itp.).
W praktyce każdy warsztat musi regularnie oceniać ryzyko związane z pyłem krzemionkowym (inwentaryzacja materiałów krzemionkowych, pomiar stężeń) i aktualizować swój plan prewencji. Cel jest jasny: ochrona zdrowia rzemieślników. Ponieważ krzemica jest nieuleczalna, jedynym skutecznym „leczeniem” pozostaje nie zarażenie się nią – poprzez maksymalne ograniczenie wdychania pyłów od początku kariery.
Co należy zapamiętać
Zawód kamieniarza wiąże się z wysokim ryzykiem krzemicy w przypadku braku ochrony. Objawy pojawiają się późno, a choroba postępuje nawet po zaprzestaniu narażenia.
Dlatego tak ważne jest wdrożenie środków zapobiegawczych (praca na mokro, odsysanie u źródła, ochrona dróg oddechowych) i regularne monitorowanie stanu zdrowia pracowników. Żadna nowoczesna technika nie usprawiedliwia lekceważenia pyłu: istnieją rozwiązania (kabiny wentylowane, skrzynie ssące itp.) i należy je systematycznie stosować, aby żaden kamieniarz nie ryzykował życia, kształtując kamień.
