Πώς τα πρότυπα και οι ζώνες ATEX συμβάλλουν στην πρόληψη του κινδύνου έκρηξης;

ΒΑΣΙΚΟΊ ΟΡΙΣΜΟΊ ATEX

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ μιας οδηγίας ΑΤΕΧ και ενός προτύπου ΑΤΕΧ;

Οι ευρωπαϊκές οδηγίες ATEX παρέχουν ένα πλαίσιο για τη νομική ευθύνη των εταιρειών. Επιβάλλουν πρότυπα ασφαλείας σε ζώνες όπου υπάρχει κίνδυνος εκρηκτικής ατμόσφαιρας. Τα παραρτήματα των ευρωπαϊκών οδηγιών ATEX απαριθμούν τα γενικά μέτρα προστασίας που σχετίζονται με την ATEX. Τα ευρωπαϊκά πρότυπα ATEX προσδιορίζουν αυτά τα μέτρα προστασίας και ασφάλειας

Οι ευρωπαϊκές οδηγίες και τα πρότυπα ATEX έχουν σχεδιαστεί για να διασφαλίζουν την ασφάλεια των ανθρώπων, του εξοπλισμού και των συστημάτων προστασίας που βρίσκονται σε δυνητικά εκρήξιμες ατμόσφαιρες. Οι οδηγίες και τα πρότυπα ATEX είναι δεσμευτικά για τους εργοδότες, τους κατασκευαστές, τους εγκαταστάτες και άλλους. Εν ολίγοις, κάθε εταιρεία που συμβάλλει στην παρουσία προσωπικού ή εξοπλισμού σε ζώνη εκρηκτικής ατμόσφαιρας. Απαιτούν τη λήψη προληπτικών μέτρων και την προστασία των εργαζομένων σε περιοχές με κίνδυνο έκρηξης (ζώνες ATEX). Οι οδηγίες και τα πρότυπα ATEX καθορίζουν την κατηγορία του εξοπλισμού, των εγκαταστάσεων, των συστημάτων προστασίας, του προστατευτικού ρουχισμού κ.λπ. ανάλογα με τη ζώνη κινδύνου ATEX. Παρέχουν ένα πλαίσιο για τη συμμόρφωση μιας κατηγορίας εξοπλισμού με το απαιτούμενο επίπεδο προστασίας.

Μια κατηγορία εξοπλισμού αντιστοιχεί στο επίπεδο κινδύνου που υπάρχει σε μια κατηγορία ζώνης εκρηκτικής ατμόσφαιρας. Τα πρότυπα διακρίνουν μεταξύ διαφορετικών επιπέδων διαδικασιών αξιολόγησης της συμμόρφωσης ATEX για διαφορετικές κατηγορίες εξοπλισμού, ανάλογα με το αν είναι ηλεκτρικός ή μη ηλεκτρικός. Ανάλογα με το επίπεδο των απαιτήσεων που ορίζουν οι οδηγίες ΑΤΕΧ, ένας κοινοποιημένος οργανισμός πιστοποίησης ΑΤΕΧ ή ο κατασκευαστής εξουσιοδοτείται να αξιολογήσει τη συμμόρφωση του εξοπλισμού ΑΤΕΧ. Τέλος, οι οδηγίες ATEX απαιτούν από τους εργοδότες να συντάσσουν έγγραφο προστασίας από εκρήξεις (EPD). Το έγγραφο αυτό επισημοποιεί τα μέτρα που λαμβάνονται στο χώρο εργασίας κατά του κινδύνου έκρηξης.

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ των ζωνών ΑΤΕΧ και των ζωνών ΑΤΕΧ;

Η οριοθέτηση της ΑΤΕΧ υποδιαιρεί τους χώρους όπου ενδέχεται να εμφανιστούν εκρηκτικές ατμόσφαιρες σε 3 κατηγορίες ζωνών κινδύνου ΑΤΕΧ (ζώνη ΑΤΕΧ).

Η κατηγορία ζώνης ATEX είναι το αποτέλεσμα της αξιολόγησης του επιπέδου παρουσίας εκρηκτικής ατμόσφαιρας για κάθε τοποθεσία. Μια κατηγορία ζώνης ΑΤΕΧ αντιστοιχεί σε ένα επίπεδο συχνότητας κινδύνου ΑΤΕΧ. Η κατηγορία ζώνης ΑΤΕΧ επηρεάζει τη φύση των οργανωτικών και τεχνικών μέτρων που πρέπει να υιοθετηθούν παρουσία ΑΤΕΧ. Τα πρότυπα ATEX καθορίζουν τα μέτρα που εφαρμόζονται, ανάλογα με την κατηγορία ζώνης ATEX, για την ασφάλεια του εξοπλισμού και την προστασία των εργαζομένων. Ειδικότερα, τα εν λόγω πρότυπα ATEX ενθαρρύνουν την εξάλειψη της εκρηκτικής ατμόσφαιρας στις ζώνες αυτές, αν όχι τη μείωση του κινδύνου έκρηξης, και τέλος την προστασία των ανθρώπων και του εξοπλισμού σε περίπτωση που ο κίνδυνος έκρηξης υλοποιηθεί σε μια ζώνη. Οι ζώνες ΑΤΕΧ υποδεικνύουν την κατηγορίαεξοπλισμού ΑΤΕΧ και συστημάτων προστασίας ΑΤΕΧ που επιτρέπονται σε μια κατηγορία ζώνης ΑΤΕΧ. Η σήμανση ΑΤΕΧ υποδεικνύει ότι ο εξοπλισμός έχει αξιολογηθεί και διαθέτει το κατάλληλο επίπεδο προστασίας για τον κίνδυνο έκρηξης που εντοπίζεται στη ζώνη ΑΤΕΧ.

Κατηγορίες ζωνών ATEX

	Atmosphère explosive composée d’un mélange :
Risque d’explosion ATEX	air -gaz /vapeur ou brouillard inflammables	air - poussières combustibles
Permanent	Zone ATEX 0	Zone ATEX 20
Occasionnel	Zone ATEX 1	Zone ATEX 21
Potentiel	Zone ATEX 2	Zone ATEX 22

Ζώνη ATEX όπου η εκρηκτική ατμόσφαιρα αποτελείται από εύφλεκτες σκόνες

Fonctionnement matériel ATEX	Présence d’ATEX	Lieu d’ATEX	Catégorie de zone ATEX
normal	permanente longue durée fréquente	Intérieur d’installations, équipements (dépoussiéreurs, filtres, collecteurs de poussières…)	Zone ATEX 20
normal	occasionnelle	Proximité immédiate de zone ATEX 20 Points de remplissage / vidange (produits pulvérulents)	Zone ATEX 21
anormal	accidentelle	Voisinage d’appareils, systèmes de protection contenant de la poussière pouvant s’échapper accidentellement en nuage de poussières Couches, dépôts, tas de poussières combustibles susceptibles de former une atmosphère explosive (surfaces impossibles à aspirer…)	Zone ATEX 22

Ζώνη ATEX όπου εύφλεκτα αέρια, ατμοί ή ομίχλη συνθέτουν την εκρηκτική ατμόσφαιρα

Fonctionnement matériel ATEX	Présence d’ATEX	Lieu d’ATEX	Catégorie de zone à risque ATEX
normal	permanente de longue durée fréquente	Intérieur conteneurs de gaz inflammables, liquides inflammables/combustibles. canalisations, réservoirs, récipients	Zone ATEX 20
normal	occasionnelle	Proximité immédiate zone 0 Proximité immédiate des ouvertures du matériel : ouvertures d’alimentation, évents, vannes de prise d’échantillons /de purge, ouvertures de remplissage /vidange Points bas des installations : fosses de rétention, caniveaux	Zone ATEX 21
anormal	accidentelle	Emplacements autour des zones 0 et 1, Brides, connexions, vannes et raccords (tuyauterie) Cuvettes de rétention Proximité immédiate des tubes de niveau en verre, appareils en matériaux fragiles, tout appareil ou élément susceptible de fuites	Zone ATEX 22

ΑΠΌ ΤΑ ΑΊΤΙΑ ΤΟΥ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΎ ΤΗΣ ΔΊΝΗΣ ΈΩΣ ΤΙΣ ΣΥΝΈΠΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΈΚΡΗΞΗΣ

Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για το σχηματισμό ενός ATEX;

Η παρουσία καύσιμων υλών (αέριο, ατμός, σκόνη), που αναμειγνύονται με την ατμόσφαιρα στη ζώνη, αποτελεί την αρχή του κινδύνου έκρηξης. Το μείγμα ατμοσφαιρικού αέρα/καύσιμων προϊόντων γίνεται ΑΤΕΧ, εάν πληροί τα φυσικοχημικά πρότυπα που σχετίζονται με τον κίνδυνο έκρηξης. Όσο πιο ομοιογενές είναι το μείγμα αέρα/προϊόντος, τόσο πιοεκρηκτική είναι η ατμόσφαιρα. Αυτές οι συνθήκες αυξάνουν τον κίνδυνο έκρηξης, χωρίς να προκαλούν έκρηξη στη ζώνη ATEX.

ATEX : matière inflammable:	Condition minimale de formation d’ATEX
gaz	Concentration du gaz dans l’air suffisante pour que le risque d’explosion du mélange se concrétise si une source d’inflammation apparait
vapeur émise par un liquide	Température du liquide suscitant un dégagement de vapeurs suffisant pour que la concentration de vapeurs dans l’air atteigne la plage d’explosibilité
poussière en nuage	Niveau de concentration des poussières en suspension dans l’air suffisant pour provoquer sous conditions une explosion

Ποιες είναι οι πηγές ανάφλεξης ενός ATEX;

Η πηγή ανάφλεξης μεταφέρει στη ζώνη ATEX την ενέργεια που πυροδοτεί την αντίδραση καύσης μεταξύ του αέρα του περιβάλλοντος και του καυσίμου. Αυτή η συνθήκη, η οποία είναι απαραίτητη για τηνανάφλεξη τουATEX, αυξάνει τον κίνδυνο έκρηξης στη ζώνη, αλλά δεν είναι από μόνη της επαρκής για να προκαλέσει έκρηξη. Παράδειγμα: ένα σπίρτο προκαλεί την ανάφλεξη του εύφλεκτου μείγματος αέρα/βουτανίου σε μια κουζίνα αερίου χωρίς να εκραγεί.

Origine des sources d’inflammation	Nature des sources d’inflammation ATEX
Electrique	étincelle (arc électrique, courant électrique vagabond, …
Électrostatique	étincelle (décharge électrostatique), foudre, …
Mécanique	étincelle (particules incandescentes), échauffement par friction, …
Thermique	surfaces chaudes, flammes nues, travaux par points chauds, cigarettes, rayonnement solaire…
Chimique	réactions exothermiques (auto-échauffement, échauffement par fermentation …)
Autres	rayonnement ionisant, ondes électromagnétiques, ultrasons, …

Μια ζώνη είναι εξοπλισμένη με ποικίλο εξοπλισμό που δημιουργεί πηγές ανάφλεξης ATEX. Για την επικύρωση της συμμόρφωσης ATEX, ανάλογα με την κατηγορία της ζώνης ATEX που πρέπει να εξοπλιστεί, οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί ATEX διακρίνουν μεταξύ 2 κατηγοριών εξοπλισμού (ηλεκτρικός εξοπλισμός και μη ηλεκτρικός εξοπλισμός).

Ποιες είναι οι συνθήκες έκρηξης σε μια ζώνη ATEX;

Μια έκρηξη ATEX ενεργοποιείται όταν εμφανίζονται ταυτόχρονα 6 συνθήκες.

Ποιος είναι ο μηχανισμός πίσω από μια έκρηξη ATEX;

Ένα ATEX έρχεται σε επαφή με πηγή ανάφλεξης.Προκαλείται έκρηξη: ακαριαία καύση των εύφλεκτων προϊόντων στην ΑΤΕΧ, απελευθερώνοντας έντονη ενέργεια. Η έκρηξη λαμβάνει τη μορφήαιφνίδιας αύξησης του όγκου, της πίεσης και της θερμοκρασίας των αερίων στον ATEX. Αυτό παράγει ένα κύμα υπερπίεσης που διαδίδεται με ταχύτητα 2 έως 10km/s (φαινόμενο έκρηξης), φλόγες και έκλυση θερμότητας. Μέρος της ενέργειας του κύματος έκρηξης θρυμματίζει την επιφάνεια επαφής ή το περίβλημα στο οποίο είχε περιοριστεί η εκρηκτική ατμόσφαιρα και στη συνέχεια εκτοξεύει θραύσματα του θρυμματισμένου υλικού.

Στη συνέχεια, τοκύμα της έκρηξης κινείται σε ομόκεντρες ζώνες με υπερηχητική ταχύτητα- στη συνέχεια μειώνεται σταδιακά σε 2 στάδια: ένα χρονικό διάστημα υπερπίεσης (1 έως 5 χιλιοστά του δευτερολέπτου) και ένα χρονικό διάστημα κατάθλιψης (αναρρόφησης) έως ότου επιστρέψει στην κανονική ατμοσφαιρική πίεση (5 έως 25 ms). Το κύμα έκρηξης μειώνεται με την απόσταση και το επίπεδο περιορισμού της ατμόσφαιρας στην περιοχή εργασίας. Η μείωση είναι: πολύ μικρή όταν το κύμα έκρηξης διαδίδεται κατά μήκος ενός άξονα (αγωγός σύνδεσης μεταξύ εξοπλισμού κ.λπ.), πιο γρήγορη σε δισδιάστατη διάδοση (εγκαταστάσεις κ.λπ.), πολύ γρήγορη σε ανοιχτό περιβάλλον (εξοπλισμός εκτός των εγκαταστάσεων κ.λπ.). Τα συστήματα προστασίας περιορίζουν την έκρηξη με διάφορους τρόπους: εξαερισμός, συστήματα αποσύνδεσης, κ.λπ.

Ποιοι είναι οι κίνδυνοι που συνδέονται με τις εκρήξεις ATEX;

Κίνδυνοι έκρηξης ATEX για την ασφάλεια των εργαζομένων.

Οι κίνδυνοι για τους εργαζόμενους σε περίπτωση έκρηξης ΑΤΕΧ αποτελούν τη βάση των κανονισμών για την προστασία και την ασφάλειά τους. Ο κίνδυνος τραυματισμού ποικίλλει ανάλογα με τη ζώνη στην οποία ο εργαζόμενος εκτίθεται στον κίνδυνο έκρηξης.

Κίνδυνος τραυματισμού από έκρηξη :

• κίνδυνοι λόγω πρόσκρουσης τουκύματος έκρηξης σε κοίλα ή γεμάτα αέρια μέρη του σώματος
• κίνδυνοι που συνδέονται με τιςεπιπτώσεις των προβλεπόμενων θραυσμάτων ανατιναγμένων εγκαταστάσεων ή εξοπλισμού,
• κίνδυνος εκτίναξης του εργαζομένου από το κύμα της έκρηξης

Κίνδυνοι τραυματισμών που συνδέονται με την επίδραση της έκρηξης ATEX σε εγκαταστάσεις, εξοπλισμό, υλικά κ.λπ:

• κίνδυνοι εγκαυμάτων, σύνθλιψης, εισπνοής τοξικών ουσιών- συνέπειες της καταστροφής και της ανάφλεξης που προκαλείται από την έκρηξη
• κίνδυνοι για το ανοσοποιητικό και το νευρικό σύστημα λόγω απορρόφησης τοξικών ουσιών

Κίνδυνοι έκρηξης ATEX για τον εξοπλισμό.

Το κύμα έκρηξης και η ανάφλεξη της ατμόσφαιρας προκαλούν επιπτώσεις στον εξοπλισμό. Η έκρηξη μπορεί να προκαλέσει τον κατακερματισμό της συσκευής-πηγής, την παρουσία κρατήρα στο επίκεντρο της έκρηξης, την προβολή θραυσμάτων υλικού που διαπερνούν τον εξοπλισμό ή την υποδομή, την προβολή αναφλεγμένων υλικών που αποτελούν πηγές περαιτέρω αναφλέξεων ή εκρήξεων (φαινόμενο ντόμινο) κ.λπ.

Αφού εκτιμηθούν οι κίνδυνοι που συνδέονται με μια έκρηξη ΑΤΕΧ, ο εργοδότης πρέπει να λάβει διάφορα μέτρα για να εξασφαλίσει την ασφάλεια και την προστασία των εργαζομένων και του εξοπλισμού: DRPCE, συστήματα προστασίας και ρουχισμός, εξοπλισμός ΑΤΕΧ κ.λπ.