Sommaire
- ΟΙ ΒΑΣΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΣΧΕΤΙΚΟΙ ΜΕ ΤΟ ATEX
- Κατηγορίες ζωνών ATEX
- Ζώνη ATEX όπου εύφλεκτες σκόνες συνθέτουν την εκρηκτική ατμόσφαιρα
- Ζώνη ATEX όπου εύφλεκτα αέρια, ατμοί ή ομίχλες συνθέτουν την εκρηκτική ατμόσφαιρα
- ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΙΤΙΕΣ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΥ ΜΙΑΣ ATEX ΣΤΙΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΕΚΡΗΞΗΣ
ΟΙ ΒΑΣΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΣΧΕΤΙΚΟΙ ΜΕ ΤΟ ATEX
ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ ATEX;
Ελαφρώς διαφορετική σημασία ανάλογα με το έγγραφο που διαβάζεται:
ATEX = Εκρηκτική Ατμόσφαιρα και ATEX = Εκρήξιμη Ατμόσφαιρα = Δυνητικά Εκρηκτική Ατμόσφαιρα
Αυτό το ακρωνύμιο, που προέρχεται από ευρωπαϊκές οδηγίες, αφορά την ατμόσφαιρα ενός χώρου εργασίας που ενέχει κίνδυνο έκρηξης και απαιτεί ειδικά πρότυπα προστασίας για την ασφάλεια στην εργασία. Μια ATEX σχηματίζεται παντού: εσωτερικά μηχανών ή δεξαμενών, σταθμός εργασίας, αποθήκη κ.λπ.
Τι είναι η εκρηκτική ατμόσφαιρα;
«Το μείγμα με τον αέρα, υπό ατμοσφαιρικές συνθήκες, εύφλεκτων ουσιών υπό μορφή αερίων, ατμών, ομιχλών ή σκονών, στο οποίο, μετά την ανάφλεξη, η καύση διαδίδεται σε ολόκληρο το άκαυστο μείγμα.»
Τι είναι η εκρήξιμη ατμόσφαιρα;
«Μια ατμόσφαιρα που είναι δυνατόν να γίνει εκρηκτική λόγω των τοπικών και λειτουργικών συνθηκών». Η ατμόσφαιρα, ακόμη και αν αποτελείται από εύφλεκτες ουσίες, δεν πληροί τις προϋποθέσεις για να βρίσκεται εντός του εύρους εκρηξιμότητάς της.
Ποια είναι η διαφορά μεταξύ οδηγίας ATEX ή προτύπου ATEX;
Οι ευρωπαϊκές οδηγίες ATEX πλαισιώνουν τη νομική ευθύνη των επιχειρήσεων. Επιβάλλουν πρότυπα ασφαλείας σε περιοχές με κίνδυνο εκρηκτικής ατμόσφαιρας. Τα παραρτήματα των ευρωπαϊκών οδηγιών ATEX απαριθμούν γενικά μέτρα προστασίας που σχετίζονται με τις ATEX. Τα ευρωπαϊκά πρότυπα ATEX καθορίζουν αυτά τα μέτρα προστασίας και ασφάλειας
Οι ευρωπαϊκές οδηγίες και τα πρότυπα ATEX αποσκοπούν στην ασφάλεια των ατόμων, των συσκευών και των συστημάτων προστασίας που βρίσκονται σε περιοχή εκρηκτικής ατμόσφαιρας. Οι οδηγίες και τα πρότυπα ATEX δεσμεύουν ταυτόχρονα τον εργοδότη, τον κατασκευαστή, τον εγκαταστάτη κ.λπ. Εν ολίγοις, κάθε επιχείρηση που συμβάλλει στην παρουσία προσωπικού ή συσκευών σε περιοχή με εκρήξιμη ατμόσφαιρα. Επιβάλλουν μέτρα πρόληψης και προστασίας του εργαζομένου σε περιοχές κινδύνου έκρηξης (ζώνες ATEX). Οι οδηγίες και τα πρότυπα ATEX καθορίζουν την κατηγορία του εξοπλισμού, των εγκαταστάσεων, των συστημάτων προστασίας, των προστατευτικών ενδυμάτων… ανάλογα με τη ζώνη κινδύνου ATEX. Πλαισιώνουν τη συμμόρφωση μιας κατηγορίας υλικού με το απαιτούμενο επίπεδο προστασίας.
Μια κατηγορία υλικού ανταποκρίνεται στο επίπεδο κινδύνου που υπάρχει σε μια κατηγορία ζώνης με εκρηκτική ατμόσφαιρα. Τα πρότυπα διακρίνουν επίπεδα διαδικασιών αξιολόγησης συμμόρφωσης ATEX ανάλογα με τις κατηγορίες υλικών, ανάλογα με την ηλεκτρική ή μη ηλεκτρική φύση. Ανάλογα με το επίπεδο απαιτήσεων που ορίζεται από τις οδηγίες ATEX, ένας κοινοποιημένος οργανισμός πιστοποίησης ATEX, ή ο κατασκευαστής, είναι εξουσιοδοτημένος να προβαίνει στην αξιολόγηση της συμμόρφωσης του υλικού ATEX. Τέλος, οι οδηγίες ATEX υποχρεώνουν τον εργοδότη να καταρτίσει ένα Έγγραφο Σχετικά με την Προστασία από Εκρήξεις (DRPCE). Αυτό το έγγραφο επισημοποιεί τα μέτρα που λαμβάνονται στον χώρο εργασίας κατά του κινδύνου έκρηξης.
Ποια είναι η διαφορά μεταξύ ζωνοποίησης ATEX και ζωνών ATEX;
Η ζωνοποίηση ATEX υποδιαιρεί, σε 3 κατηγορίες ζωνών κινδύνου ATEX (ζώνη ATEX), τις θέσεις όπου θα μπορούσαν να εμφανιστούν εκρηκτικές ατμόσφαιρες.
Η κατηγορία ζώνης κινδύνου ATEX προκύπτει από την αξιολόγηση του επιπέδου παρουσίας εκρηκτικής ατμόσφαιρας για κάθε θέση. Σε μια κατηγορία ζώνης ATEX αντιστοιχεί ένα επίπεδο συχνότητας του κινδύνου ATEX. Η κατηγορία ζώνης ATEX επηρεάζει τη φύση των οργανωτικών και τεχνικών μέτρων που πρέπει να υιοθετηθούν παρουσία ATEX. Τα πρότυπα ATEX πλαισιώνουν τα εφαρμοστέα μέτρα, ανάλογα με την κατηγορία ζώνης ATEX, για την ασφάλεια του υλικού και την προστασία του εργαζομένου. Συγκεκριμένα, αυτά τα πρότυπα ATEX ενθαρρύνουν: την εξάλειψη της εκρηκτικής ατμόσφαιρας σε αυτές τις ζώνες, αλλιώς τη μείωση του κινδύνου έκρηξης, και τελικά την προστασία ανθρώπων και υλικών σε περίπτωση που ο κίνδυνος έκρηξης υλοποιηθεί σε μια ζώνη. Η ζωνοποίηση ATEX υποδεικνύει την κατηγορία των συσκευών ATEX και των συστημάτων προστασίας ATEX που επιτρέπονται σε μια κατηγορία ζώνης ATEX. Η σήμανση ATEX υποδηλώνει ότι έχει γίνει η αξιολόγηση της συσκευής, ότι διαθέτει το επίπεδο προστασίας σε συμμόρφωση με τον κίνδυνο έκρηξης που έχει εντοπιστεί στη ζώνη ATEX.
Κατηγορίες ζωνών ATEX
| Atmosphère explosive composée d’un mélange : | ||
|---|---|---|
| Risque d’explosion ATEX | air -gaz /vapeur ou brouillard inflammables | air - poussières combustibles |
| Permanent | Zone ATEX 0 | Zone ATEX 20 |
| Occasionnel | Zone ATEX 1 | Zone ATEX 21 |
| Potentiel | Zone ATEX 2 | Zone ATEX 22 |
Ζώνη ATEX όπου εύφλεκτες σκόνες συνθέτουν την εκρηκτική ατμόσφαιρα
| Fonctionnement matériel ATEX | Présence d’ATEX | Lieu d’ATEX | Catégorie de zone ATEX |
|---|---|---|---|
| normal | permanente longue durée fréquente | Intérieur d’installations, équipements (dépoussiéreurs, filtres, collecteurs de poussières…) | Zone ATEX 20 |
| normal | occasionnelle | Proximité immédiate de zone ATEX 20 Points de remplissage / vidange (produits pulvérulents) | Zone ATEX 21 |
| anormal | accidentelle | Voisinage d’appareils, systèmes de protection contenant de la poussière pouvant s’échapper accidentellement en nuage de poussières Couches, dépôts, tas de poussières combustibles susceptibles de former une atmosphère explosive (surfaces impossibles à aspirer…) | Zone ATEX 22 |
Ζώνη ATEX όπου εύφλεκτα αέρια, ατμοί ή ομίχλες συνθέτουν την εκρηκτική ατμόσφαιρα
| Fonctionnement matériel ATEX | Présence d’ATEX | Lieu d’ATEX | Catégorie de zone à risque ATEX |
|---|---|---|---|
| normal | permanente de longue durée fréquente | Intérieur conteneurs de gaz inflammables, liquides inflammables/combustibles. canalisations, réservoirs, récipients | Zone ATEX 20 |
| normal | occasionnelle | Proximité immédiate zone 0 Proximité immédiate des ouvertures du matériel : ouvertures d’alimentation, évents, vannes de prise d’échantillons /de purge, ouvertures de remplissage /vidange Points bas des installations : fosses de rétention, caniveaux | Zone ATEX 21 |
| anormal | accidentelle | Emplacements autour des zones 0 et 1, Brides, connexions, vannes et raccords (tuyauterie) Cuvettes de rétention Proximité immédiate des tubes de niveau en verre, appareils en matériaux fragiles, tout appareil ou élément susceptible de fuites | Zone ATEX 22 |
ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΙΤΙΕΣ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΥ ΜΙΑΣ ATEX ΣΤΙΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΕΚΡΗΞΗΣ
Ποιες είναι οι συνθήκες σχηματισμού μιας ATEX;
Η παρουσία καυσίμων (αέρια, ατμοί, σκόνες), που αναμειγνύονται με την ατμόσφαιρα της ζώνης, αποτελεί τις προϋποθέσεις του κινδύνου έκρηξης. Το μείγμα ατμοσφαιρικού αέρα/καυσίμου προϊόντος μετατρέπεται σε ATEX εάν πληροί τα φυσικοχημικά πρότυπα που σχετίζονται με τον κίνδυνο έκρηξης. Όσο πιο ομοιογενές είναι το μείγμα αέρα/προϊόντος, τόσο πιο εκρηκτική είναι η ατμόσφαιρα. Αυτές οι συνθήκες αυξάνουν τον κίνδυνο έκρηξης, χωρίς ωστόσο να προκαλούν έκρηξη στη ζώνη ATEX.
| ATEX : matière inflammable: | Condition minimale de formation d’ATEX |
|---|---|
| gaz | Concentration du gaz dans l’air suffisante pour que le risque d’explosion du mélange se concrétise si une source d’inflammation apparait |
| vapeur émise par un liquide | Température du liquide suscitant un dégagement de vapeurs suffisant pour que la concentration de vapeurs dans l’air atteigne la plage d’explosibilité |
| poussière en nuage | Niveau de concentration des poussières en suspension dans l’air suffisant pour provoquer sous conditions une explosion |
Ποιες πηγές ανάφλεξης μιας ATEX;
Η πηγή ανάφλεξης φέρνει στη ζώνη ATEX την ενέργεια που πυροδοτεί την αντίδραση καύσης μεταξύ ατμοσφαιρικού αέρα και καυσίμου. Αυτή η συνθήκη, απαραίτητη για την ανάφλεξη της ATEX, αυξάνει τον εκρηκτικό κίνδυνο της ζώνης, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να προκαλέσει την έκρηξη. Παράδειγμα: το σπίρτο προκαλεί την ανάφλεξη χωρίς έκρηξη του εύφλεκτου μείγματος αέρα/βουτανίου μιας κουζίνας υγραερίου.
| Origine des sources d’inflammation | Nature des sources d’inflammation ATEX |
|---|---|
| Electrique | étincelle (arc électrique, courant électrique vagabond, … |
| Électrostatique | étincelle (décharge électrostatique), foudre, … |
| Mécanique | étincelle (particules incandescentes), échauffement par friction, … |
| Thermique | surfaces chaudes, flammes nues, travaux par points chauds, cigarettes, rayonnement solaire… |
| Chimique | réactions exothermiques (auto-échauffement, échauffement par fermentation …) |
| Autres | rayonnement ionisant, ondes électromagnétiques, ultrasons, … |
Μια ζώνη εξοπλίζεται με ποικιλία υλικών που παράγουν πηγές ανάφλεξης ATEX. Για την επικύρωση της συμμόρφωσης ATEX, ανάλογα με την κατηγορία ζώνης ATEX που πρόκειται να εξοπλιστεί, η ευρωπαϊκή νομοθεσία ATEX διακρίνει 2 κατηγορίες υλικών (ηλεκτρικές συσκευές, μη ηλεκτρικές συσκευές).
Ποιες είναι οι συνθήκες της έκρηξης σε μια ζώνη ATEX;
Η έκρηξη ATEX πυροδοτείται όταν εμφανίζονται ταυτόχρονα 6 συνθήκες.
3 στοιχεία σε επαρκή ποσότητα για την πρόκληση ανάφλεξης της ATEX
- Καύσιμο προϊόν (αέριο, ατμός, σκόνες) παρόν στην ατμόσφαιρα της ζώνης
- Οξειδωτικό (οξυγόνο της ατμόσφαιρας) που διεγείρει την καύση του καυσίμου που υπάρχει στην ατμόσφαιρα της ζώνης
- Πηγή ανάφλεξης (π.χ. ηλεκτρικός σπινθήρας) που παρέχει επαρκή ενέργεια για την ενεργοποίηση της ανάφλεξης της εκρηκτικής ατμόσφαιρας
3 επιταχυντές καύσης που μετατρέπουν την ανάφλεξη σε έκρηξη
- Ομοιογενές μείγμα οξυγόνου – καυσίμου προϊόντος (αέριο/ατμός/σκόνες) στην εκρηκτική ατμόσφαιρα
- Στην ATEX η συγκέντρωση του καυσίμου προϊόντος βρίσκεται στο εύρος εκρηξιμότητάς του
- Επαρκής περιορισμός για την επίτευξη της κατάλληλης πίεσης επιτάχυνσης της καύσης
Ποιος είναι ο μηχανισμός της έκρηξης ATEX
Μια ATEX διασταυρώνεται με μια πηγή ανάφλεξης. Η έκρηξη πυροδοτείται: στιγμιαία καύση των καυσίμων προϊόντων της ATEX, απελευθερώνοντας έντονη ενέργεια. Η έκρηξη εκδηλώνεται με την αστραπιαία αύξηση σε όγκο, πίεση, θερμοκρασία των αερίων της ATEX. Αυτό παράγει ένα κύμα υπερπίεσης που διαδίδεται με ταχύτητα 2 έως 10km/s (φαινόμενο έκρηξης), φλόγες, απελευθέρωση θερμότητας. Μέρος της ενέργειας του κύματος έκρηξης σπάει την επιφάνεια επαφής, ή το περίβλημα στο οποίο ήταν περιορισμένη η εκρηκτική ατμόσφαιρα, και στη συνέχεια εκτοξεύει τα θραύσματα του σπασμένου υλικού.
Στη συνέχεια, το κύμα έκρηξης κινείται σε ομόκεντρες ζώνες με υπερηχητική ταχύτητα· στη συνέχεια μειώνεται σταδιακά σε 2 στάδια: ένα στάδιο υπερπίεσης (1 έως 5 χιλιοστά του δευτερολέπτου), και ένα στάδιο υποπίεσης (αναρρόφηση) μέχρι να επανέλθει στην κανονική πίεση της ατμόσφαιρας (5 έως 25 ms). Το κύμα έκρηξης μειώνεται με την απόσταση και το επίπεδο περιορισμού της ατμόσφαιρας στη ζώνη εργασίας. Η μείωση είναι: πολύ μικρή όταν το κύμα έκρηξης διαδίδεται σε έναν μόνο άξονα (αγωγός σύνδεσης μεταξύ εξοπλισμού…), ταχύτερη σε διάδοση 2 διαστάσεων (χώροι…), πολύ ταχεία σε ανοιχτό περιβάλλον (εξοπλισμός εκτός χώρων…). Τα συστήματα προστασίας περιορίζουν την έκρηξη με διάφορους τρόπους: εξαερισμός, σύστημα αποσύζευξης, …
Ποιοι είναι οι κίνδυνοι που σχετίζονται με την έκρηξη ATEX;
Κίνδυνοι της έκρηξης ATEX για την ασφάλεια του εργαζομένου.
Οι κίνδυνοι των εργαζομένων σε περίπτωση έκρηξης ATEX αποτελούν τη βάση της νομοθεσίας για την προστασία και την ασφάλειά τους. Οι κίνδυνοι τραυματισμών ποικίλλουν ανάλογα με τη ζώνη έκθεσης του εργαζομένου στον κίνδυνο έκρηξης.
Κίνδυνοι τραυματισμών που σχετίζονται με το ωστικό κύμα της έκρηξης:
- κίνδυνοι λόγω του κύματος της έκρηξης που επηρεάζει τα κοίλα ή γεμάτα αέρια μέρη του σώματος
- κίνδυνοι που σχετίζονται με την πρόσκρουση των εκτοξευόμενων θραυσμάτων της εγκατάστασης ή του εκραγέντος εξοπλισμού,
- κίνδυνος εκτόξευσης του εργαζομένου από το κύμα της έκρηξης
Κίνδυνοι τραυματισμών που σχετίζονται με την επίδραση της έκρηξης ATEX στις εγκαταστάσεις, τον εξοπλισμό, τα υλικά…:
- κίνδυνοι εγκαυμάτων, συντριβής, τοξικής εισπνοής· συνέπειες των καταστροφών και αναφλέξεων που προκαλούνται από την έκρηξη
- κίνδυνοι για το ανοσοποιητικό και νευρικό σύστημα λόγω απορρόφησης τοξικών ουσιών
Κίνδυνοι της έκρηξης ATEX για το υλικό.
Το κύμα έκρηξης, η ανάφλεξη της ατμόσφαιρας δημιουργούν επιπτώσεις στο υλικό. Η έκρηξη μπορεί να προκαλέσει τον κατακερματισμό της αρχικής συσκευής, την παρουσία κρατήρα στο επίκεντρο της έκρηξης, την εκτόξευση θραυσμάτων υλικού που διαπερνούν τον εξοπλισμό ή την υποδομή, την εκτόξευση αναφλεγμένων υλικών που αποτελούν πηγές νέων αναφλέξεων ή εκρήξεων (φαινόμενο ντόμινο) κ.λπ.
Μετά την αξιολόγηση των κινδύνων που σχετίζονται με την έκρηξη ATEX, ο εργοδότης κατασκευάζει την ασφάλεια και την προστασία του εργαζομένου και του υλικού με διάφορα μέτρα: DRPCE, συστήματα και προστατευτικά ενδύματα, συσκευές ATEX κ.λπ.
